Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của y học hiện đại, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản, sàng lọc trước sinh và sơ sinh ngày càng được quan tâm. Tuy nhiên trên thực tế, không ít cặp vợ chồng vẫn chỉ tìm đến cơ sở y tế khi đã mang thai hoặc khi xuất hiện những bất thường trong thai kỳ.

Theo các chuyên gia sản khoa, một thai kỳ khỏe mạnh không bắt đầu từ thời điểm người phụ nữ biết mình có thai mà cần được chuẩn bị từ trước đó nhiều tháng. Việc chủ động khám sức khỏe tiền hôn nhân, theo dõi thai kỳ đúng lịch, thực hiện đầy đủ các xét nghiệm và sàng lọc cần thiết chính là nền tảng quan trọng giúp mẹ an toàn và em bé chào đời khỏe mạnh.

Khám tiền hôn nhân và chăm sóc tiền thai kỳ: Bước chuẩn bị cần thiết cho tương lai của gia đình

Nhiều người vẫn cho rằng khám tiền hôn nhân là thủ tục không bắt buộc nên dễ dàng bỏ qua. Tuy nhiên, việc khám sức khỏe trước kết hôn hoặc trước khi mang thai mang lại rất nhiều lợi ích.

Khám tiền hôn nhân giúp các cặp đôi đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe, sức khỏe sinh sản, phát hiện sớm các bệnh lý có thể ảnh hưởng đến khả năng mang thai và sinh con. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để được tư vấn về dinh dưỡng, tiêm chủng, bổ sung vi chất và chuẩn bị tâm lý trước khi bước vào hành trình làm cha mẹ.

BSCKII. Lê Ngọc Trung – Phó Trưởng khoa Sản chia sẻ: “Khám tiền hôn nhân không đơn thuần là kiểm tra sức khỏe sinh sản mà còn là bước chuẩn bị toàn diện cho một thai kỳ an toàn. Việc phát hiện và điều trị sớm các yếu tố nguy cơ trước khi mang thai giúp giảm đáng kể các biến chứng cho mẹ và thai nhi trong tương lai.”

Đặc biệt, đối với các trường hợp kết hôn muộn, có tiền sử sảy thai, thai lưu, vô sinh hiếm muộn hoặc gia đình có người mắc bệnh di truyền, việc khám và tư vấn trước mang thai càng trở nên cần thiết nhằm giảm thiểu các nguy cơ cho mẹ và thai nhi.

Tầm soát bệnh di truyền: Bảo vệ sức khỏe cho thế hệ tương lai

Bên cạnh các xét nghiệm thông thường, nhiều chuyên gia khuyến cáo các cặp vợ chồng nên được tư vấn và tầm soát một số bệnh lý di truyền phổ biến trước khi mang thai, đặc biệt tại những khu vực có tỷ lệ người mang gen bệnh cao hoặc trong gia đình đã có người mắc bệnh di truyền.

Trong đó, bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia) là một trong những bệnh di truyền thường gặp tại Việt Nam và nhiều quốc gia châu Á. Nếu cả hai vợ chồng đều mang gen bệnh, con sinh ra có nguy cơ mắc thể bệnh nặng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Việc phát hiện sớm người mang gen bệnh giúp các cặp đôi được tư vấn sinh sản phù hợp, chủ động hơn trong kế hoạch mang thai và giảm nguy cơ sinh con mắc bệnh di truyền nặng.

Kiểm soát tốt các bệnh lý mạn tính trước khi mang thai

Nhiều bệnh lý nội khoa mạn tính nếu không được kiểm soát tốt trước khi mang thai có thể làm gia tăng nguy cơ biến chứng cho cả mẹ và thai nhi.

Phụ nữ có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, bệnh thận hoặc các bệnh lý tự miễn nên được đánh giá và điều chỉnh điều trị trước khi có thai nhằm đảm bảo thai kỳ diễn ra an toàn hơn.

Việc kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và chức năng tuyến giáp trước khi mang thai giúp giảm nguy cơ sảy thai, thai chậm phát triển trong tử cung, sinh non, tiền sản giật và nhiều biến chứng sản khoa khác.

Duy trì cân nặng hợp lý trước khi mang thai

Tình trạng thừa cân hoặc béo phì trước khi mang thai ngày càng phổ biến và được xem là một yếu tố nguy cơ quan trọng của nhiều biến chứng thai kỳ.

Phụ nữ có chỉ số khối cơ thể (BMI) cao có nguy cơ tăng mắc đái tháo đường thai kỳ, tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật, thai to và tăng tỷ lệ sinh mổ. Ngược lại, thiếu cân cũng có thể làm tăng nguy cơ thai chậm phát triển và sinh con nhẹ cân.

Vì vậy, việc duy trì cân nặng hợp lý, xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học và tăng cường vận động trước khi mang thai là bước chuẩn bị quan trọng cho một thai kỳ khỏe mạnh.

Bổ sung acid folic trước mang thai: Bước dự phòng đơn giản nhưng hiệu quả

Một trong những biện pháp dự phòng quan trọng nhất trước mang thai là bổ sung acid folic. Sự hình thành ống thần kinh của thai nhi diễn ra rất sớm, thường trong vòng 28 ngày đầu sau thụ thai, khi nhiều phụ nữ còn chưa biết mình đã mang thai.

Phụ nữ có kế hoạch mang thai nên bổ sung ít nhất 400 mcg acid folic mỗi ngày từ tối thiểu một tháng trước khi thụ thai và tiếp tục trong 12 tuần đầu thai kỳ nhằm giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh.

Đối với những phụ nữ thuộc nhóm nguy cơ cao như đã từng sinh con bị dị tật ống thần kinh hoặc mắc một số bệnh lý nội khoa đặc biệt, bác sĩ có thể chỉ định liều bổ sung phù hợp theo từng trường hợp cụ thể.

Tiêm chủng trước thai kỳ: Lá chắn bảo vệ mẹ và bé

Bên cạnh bổ sung vi chất, tiêm chủng trước mang thai đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm có thể gây dị tật thai nhi hoặc biến chứng nặng trong thai kỳ.

Phụ nữ chuẩn bị mang thai nên được kiểm tra và tư vấn tiêm phòng đầy đủ đối với các bệnh như Rubella, thủy đậu và viêm gan B nếu chưa có miễn dịch bảo vệ.

Đối với các vaccine sống giảm độc lực như Rubella hoặc thủy đậu, phụ nữ nên hoàn thành tiêm chủng ít nhất một tháng trước khi có thai.

Không bỏ lỡ các mốc sàng lọc quan trọng trong thai kỳ

Một trong những sai lầm khá phổ biến hiện nay là nhiều thai phụ cho rằng chỉ cần siêu âm định kỳ là đủ để theo dõi sự phát triển của thai nhi.

Theo các chuyên gia sản khoa, sàng lọc trước sinh đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm nguy cơ dị tật bẩm sinh, bất thường nhiễm sắc thể và một số bệnh lý có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thai nhi.

✔️ Giai đoạn từ 11 tuần đến 13 tuần 6 ngày

Đây là thời điểm thực hiện siêu âm quý I, đo độ mờ da gáy và đánh giá hình thái sớm của thai nhi nhằm phát hiện nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể và dị tật bẩm sinh.

Xét nghiệm NIPT có thể thực hiện từ tuần thai thứ 10: Từ tuần thai thứ 10 trở đi, thai phụ có thể được tư vấn thực hiện xét nghiệm sàng lọc trước sinh không xâm lấn bằng ADN tự do của thai nhi trong máu mẹ.

Hiện nay, đây được xem là phương pháp sàng lọc có độ nhạy và độ đặc hiệu cao đối với các bất thường nhiễm sắc thể thường gặp. Tuy nhiên, đây vẫn là xét nghiệm sàng lọc và không thay thế cho các xét nghiệm chẩn đoán xác định khi có chỉ định.

✔️ Giai đoạn từ 18 đến 22 tuần

Siêu âm hình thái thai nhi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc đánh giá cấu trúc các cơ quan và phát hiện sớm nhiều dị tật bẩm sinh có thể can thiệp hoặc điều trị sau sinh.

✔️ Từ tuần 24 đến 28

Thai phụ cần được tầm soát đái tháo đường thai kỳ nhằm hạn chế các biến chứng như thai to, đa ối, tiền sản giật hoặc hạ đường huyết sơ sinh.

BSCKII. Lê Ngọc Trung nhấn mạnh: “Mỗi mốc khám thai và sàng lọc đều có ý nghĩa riêng và không thể thay thế cho nhau. Việc tuân thủ lịch khám thai và các chỉ định chuyên môn giúp phát hiện sớm nguy cơ, từ đó có hướng theo dõi và can thiệp phù hợp nhằm đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.”

Dự phòng tiền sản giật: nội dung ngày càng được chú trọng trong sản khoa hiện đại

Tiền sản giật là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh suất và tử vong mẹ – thai trên toàn thế giới.

Các hướng dẫn hiện nay khuyến cáo thai phụ cần được đánh giá nguy cơ tiền sản giật ngay từ quý I thai kỳ. Những phụ nữ có tiền sử tiền sản giật, tăng huyết áp mạn tính, đái tháo đường, bệnh thận mạn, béo phì hoặc mang đa thai được xem là nhóm nguy cơ cao.

Ở các trường hợp phù hợp, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng aspirin liều thấp dự phòng từ giai đoạn sớm của thai kỳ nhằm giảm nguy cơ xuất hiện tiền sản giật và các biến chứng liên quan.

Những xét nghiệm thai phụ không nên bỏ qua

Trong suốt thai kỳ, một số xét nghiệm cơ bản nhưng rất quan trọng cần được thực hiện đầy đủ gồm công thức máu, xác định nhóm máu và yếu tố Rh, xét nghiệm viêm gan B, HIV, giang mai, xét nghiệm đường huyết, tổng phân tích nước tiểu và các xét nghiệm tầm soát đái tháo đường thai kỳ theo chỉ định.

Những xét nghiệm này giúp phát hiện sớm tình trạng thiếu máu, nhiễm trùng, bất đồng nhóm máu mẹ con hoặc các yếu tố nguy cơ khác có thể ảnh hưởng đến quá trình mang thai và sinh nở.

Sàng lọc sơ sinh: Món quà sức khỏe đầu đời dành cho trẻ

Không ít gia đình cho rằng khi em bé chào đời khỏe mạnh thì không cần thực hiện thêm bất kỳ xét nghiệm nào khác. Tuy nhiên, nhiều bệnh lý bẩm sinh ở trẻ sơ sinh không biểu hiện triệu chứng ngay trong những ngày đầu sau sinh.

Thông qua xét nghiệm lấy máu gót chân, các bác sĩ có thể phát hiện sớm một số bệnh lý như suy giáp bẩm sinh, thiếu men G6PD hoặc các rối loạn chuyển hóa bẩm sinh khác.

Thời điểm lấy mẫu lý tưởng là từ 24 đến 72 giờ sau sinh, khi trẻ đã bắt đầu bú và chuyển hóa ổn định hơn.

Hộ sinh trưởng Phạm Thị Khánh Vân – Nữ hộ sinh trưởng khoa Sản cho biết:

“Nhiều bệnh lý bẩm sinh không biểu hiện triệu chứng trong những ngày đầu đời nhưng lại có thể để lại hậu quả lâu dài nếu phát hiện muộn. Sàng lọc sơ sinh chính là cơ hội để trẻ được chẩn đoán và điều trị sớm, hạn chế tối đa các di chứng ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ sau này.”

Bên cạnh đó, trẻ cũng nên được sàng lọc thính lực và sàng lọc tim bẩm sinh trước khi xuất viện nhằm phát hiện sớm những bất thường tiềm ẩn.

Chủ động chăm sóc sức khỏe để có thai kỳ trọn vẹn

Các chuyên gia khuyến cáo, bên cạnh việc khám thai đúng lịch và thực hiện đầy đủ các xét nghiệm cần thiết, thai phụ cần duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, bổ sung vi chất theo hướng dẫn của bác sĩ, vận động phù hợp và giữ tinh thần thoải mái trong suốt thai kỳ.

“Mang thai an toàn và sinh con khỏe mạnh là mong muốn của mọi gia đình. Điều quan trọng là mỗi cặp vợ chồng cần chủ động trang bị kiến thức, theo dõi sức khỏe từ trước khi mang thai cho đến sau sinh để đảm bảo những điều kiện tốt nhất cho sự phát triển của trẻ”, BSCKII. Lê Ngọc Trung khuyến nghị.

Một thai kỳ khỏe mạnh không chỉ là hành trình của riêng người mẹ mà còn là sự chuẩn bị, đồng hành và chăm sóc từ cả gia đình. Sự chủ động hôm nay chính là nền tảng cho một thế hệ tương lai khỏe mạnh hơn trong ngày mai.

Phản biện và tư vấn chuyên môn

BSCKII. Lê Ngọc Trung – Phó Trưởng khoa Sản.

Hộ sinh trưởng Phạm Thị Khánh Vân – Nữ hộ sinh trưởng khoa Sản.