Ung thư vú là bệnh ung thư thường gặp nhất ở phụ nữ Việt Nam và đang có xu hướng trẻ hóa. Theo GLOBOCAN 2022 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), năm 2022 Việt Nam ghi nhận khoảng 24.563 ca mắc mới và 9.833 trường hợp tử vong do ung thư vú. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây gánh nặng bệnh tật ở nữ giới.

Điều đáng mừng là, nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm và điều trị theo đúng phác đồ, tỷ lệ điều trị thành công có thể đạt trên 90%. Chính vì vậy, phát hiện sớm được xem là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ tử vong và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Bên cạnh việc khám sức khỏe và tầm soát định kỳ, tự khám vú hằng tháng là một thói quen đơn giản giúp mỗi phụ nữ chủ động nhận biết những thay đổi bất thường của cơ thể, từ đó đến cơ sở y tế thăm khám kịp thời khi cần thiết.

Ung thư vú vẫn là gánh nặng đối với sức khỏe phụ nữ

Những năm gần đây, các cơ sở điều trị ung bướu ghi nhận không ít trường hợp người bệnh đến khám khi khối u đã lớn hoặc bệnh đã ở giai đoạn tiến triển. Trong nhiều trường hợp, các dấu hiệu bất thường của tuyến vú đã xuất hiện từ trước nhưng chưa được chú ý hoặc bị bỏ qua do không gây đau.

Thực tế, ung thư vú giai đoạn sớm thường không có triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, việc chủ động quan sát và nhận biết những thay đổi của tuyến vú có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

Tự khám vú không thay thế tầm soát nhưng giúp phát hiện bất thường sớm

Tự khám vú không phải là phương pháp chẩn đoán hay sàng lọc ung thư vú. Tuy nhiên, đây là cách giúp phụ nữ hiểu rõ đặc điểm bình thường của tuyến vú, từ đó dễ dàng nhận biết những thay đổi bất thường để đến cơ sở y tế kiểm tra.

Quan điểm này phù hợp với khuyến cáo của Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society – ACS). Hiện nay, ACS không còn khuyến nghị thực hiện tự khám vú theo quy trình cứng nhắc như một phương pháp sàng lọc thường quy đối với phụ nữ có nguy cơ trung bình, do chưa có bằng chứng cho thấy việc này giúp giảm tỷ lệ tử vong khi đã thực hiện chụp nhũ ảnh định kỳ.

Thay vào đó, ACS khuyến khích phụ nữ thực hành “Breast Self-Awareness” (Nhận biết sự thay đổi bình thường của tuyến vú), nghĩa là hiểu rõ hình dạng và cảm giác bình thường của vú để nhanh chóng phát hiện bất kỳ thay đổi nào và chủ động đi khám.

Tương tự, Mạng lưới Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (National Comprehensive Cancer Network – NCCN) cũng nhấn mạnh vai trò của việc mỗi phụ nữ nhận biết các dấu hiệu bất thường của tuyến vú và thông báo cho bác sĩ khi xuất hiện khối u, thay đổi da, núm vú hoặc các biểu hiện bất thường khác. Đối với những người có nguy cơ cao, việc theo dõi và tầm soát cần được cá thể hóa theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.

Thời điểm “vàng” để tự khám vú

Để việc tự khám đạt hiệu quả cao, nên lựa chọn thời điểm phù hợp:

✅ Phụ nữ còn kinh nguyệt: Thực hiện vào ngày thứ 5–7 sau khi sạch kinh, khi mô tuyến vú mềm và ít chịu ảnh hưởng của nội tiết tố.

✅ Phụ nữ đã mãn kinh: Chọn một ngày cố định trong tháng để duy trì thói quen tự kiểm tra.

6 bước tự khám vú đúng cách tại nhà

Việc tự khám chỉ mất khoảng 5 phút, nhưng cần thực hiện đầy đủ các bước sau:

1️⃣ Bước 1. Quan sát trước gương

Quan sát hai bên vú về kích thước, hình dạng, màu sắc da và các dấu hiệu bất thường như da nhăn, lõm, sần hoặc núm vú thay đổi.

2️⃣Bước 2. Quan sát khi cử động

Giơ hai tay lên cao hoặc chống tay lên hông để quan sát xem có hiện tượng co kéo, lõm da hoặc biến dạng của tuyến vú khi vận động.

3️⃣ Bước 3. Sờ nắn ở tư thế đứng

Dùng ba đầu ngón tay sờ nắn toàn bộ tuyến vú theo vòng tròn hoặc từng hàng từ ngoài vào trong, bảo đảm không bỏ sót bất kỳ vị trí nào.

4️⃣Bước 4. Kiểm tra núm vú

Quan sát núm vú và nhẹ nhàng bóp để phát hiện dịch tiết bất thường, đặc biệt là dịch máu.

5️⃣Bước 5. Khám ở tư thế nằm

Nằm ngửa, kê gối dưới vai bên cần khám để mô tuyến vú trải đều, giúp việc sờ nắn đạt hiệu quả hơn.

6️⃣Bước 6. Kiểm tra vùng hạch

Sờ nắn vùng nách và hố trên xương đòn nhằm phát hiện hạch bất thường.

Những dấu hiệu không nên chủ quan

Cần đến cơ sở y tế để được thăm khám nếu phát hiện một trong các dấu hiệu sau:

📌Xuất hiện khối cứng ở vú hoặc vùng nách.

📌Da vú dày lên, sần như vỏ cam.

📌Núm vú tiết dịch, đặc biệt là dịch máu.

📌Núm vú tụt vào trong hoặc thay đổi hình dạng bất thường.

📌Vú biến dạng, co kéo hoặc sưng đỏ kéo dài.

Không phải mọi khối u ở vú đều là ung thư. Tuy nhiên, mọi bất thường của tuyến vú đều cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá thông qua thăm khám lâm sàng kết hợp với các phương tiện chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm khi cần thiết. Người dân không nên chủ quan, trì hoãn việc khám hoặc tự điều trị khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Tự khám vú là một phần của chiến lược chăm sóc sức khỏe vú

Tự khám vú giúp phụ nữ hiểu rõ cơ thể mình hơn và có thể phát hiện sớm những thay đổi bất thường. Tuy nhiên, tự khám không thay thế việc khám chuyên khoa và các phương pháp tầm soát như siêu âm tuyến vú hoặc chụp nhũ ảnh (Mammography).

📌 Lưu ý: Khuyến cáo về độ tuổi bắt đầu chụp nhũ ảnh (Mammography) và khoảng cách tầm soát ung thư vú có thể khác nhau tùy theo độ tuổi, tiền sử gia đình, yếu tố di truyền và các yếu tố nguy cơ của từng người. Vì vậy, mỗi phụ nữ nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn phương pháp tầm soát và lịch khám phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.

Việc phòng, chống ung thư vú là sự kết hợp giữa duy trì lối sống lành mạnh, nhận biết những thay đổi của cơ thể, khám sức khỏe định kỳ và thực hiện tầm soát đúng thời điểm theo khuyến cáo của bác sĩ. Chủ động phát hiện sớm không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống và tiên lượng lâu dài cho người bệnh.

Hãy dành 5 phút mỗi tháng để quan tâm đến sức khỏe của chính mình. Một hành động nhỏ hôm nay có thể tạo nên sự khác biệt lớn cho ngày mai.