Cố vấn chuyên môn: BSCKII. Lê Thị Lệ Thảo – Trưởng khoa Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc

Sinh non là một trong những thách thức lớn của chăm sóc sức khỏe trẻ sơ sinh. Do chào đời khi các cơ quan chưa phát triển hoàn thiện, trẻ sinh non, đặc biệt là trẻ có tuổi thai thấp và cân nặng rất nhỏ, thường đối mặt với nhiều nguy cơ như suy hô hấp, nhiễm khuẩn, vàng da, rối loạn thân nhiệt và khó khăn trong nuôi dưỡng. Để trẻ có cơ hội phát triển khỏe mạnh, quá trình chăm sóc cần được thực hiện liên tục, từ hồi sức ngay sau sinh, điều trị tích cực tại bệnh viện đến theo dõi lâu dài sau xuất viện.

Năng lực tiếp nhận và điều trị trẻ sinh non

Trẻ sinh non là trẻ chào đời trước 37 tuần thai. Tùy theo tuổi thai, cân nặng và tình trạng sức khỏe, mỗi trẻ có thể gặp những vấn đề khác nhau. Trẻ càng non tháng, nguy cơ biến chứng càng cao, đòi hỏi quá trình điều trị và chăm sóc phải được theo dõi chặt chẽ, điều chỉnh phù hợp với diễn biến của từng bệnh nhi.

Năm 2025, Khoa Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc đã tiếp nhận và điều trị 1.132 trẻ sơ sinh, trong đó có 250 trẻ sinh non, chiếm khoảng 9,6%. Khoa có quy mô 50 giường bệnh, với 6 bác sĩ (gồm 1 bác sĩ chuyên khoa II, 5 bác sĩ chuyên khoa I) và 14 điều dưỡng, trong đó có 7 điều dưỡng trình độ đại học. Khoa đã tiếp nhận, điều trị trẻ sinh non từ 28 tuần tuổi thai; trong năm 2025, trẻ có cân nặng thấp nhất được điều trị là 800 g.

Để đáp ứng yêu cầu điều trị, khoa triển khai nhiều kỹ thuật chuyên môn như hỗ trợ hô hấp bằng thở máy, thở CPAP, sử dụng surfactant trong điều trị suy hô hấp ở trẻ sơ sinh; nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch; chiếu đèn điều trị vàng da; hồi sức và điều trị các trường hợp nhiễm khuẩn nặng, sốc nhiễm khuẩn.

Trong đó, thở CPAP giúp duy trì áp lực dương liên tục trong đường thở, hỗ trợ phổi không bị xẹp; thở máy được áp dụng khi trẻ suy hô hấp nặng. Surfactant là chất giúp phế nang duy trì độ giãn nở, hỗ trợ quá trình trao đổi khí. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào tuổi thai, cân nặng và tình trạng lâm sàng của từng trẻ.

Bên cạnh các kỹ thuật chuyên môn, trẻ sinh non còn cần được chăm sóc toàn diện về thân nhiệt, dinh dưỡng, kiểm soát nhiễm khuẩn và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường. Mục tiêu không chỉ là giúp trẻ vượt qua giai đoạn nguy kịch mà còn hạn chế biến chứng, tạo nền tảng cho quá trình tăng trưởng và phát triển sau này.

Điều trị theo từng giai đoạn, chăm sóc phù hợp từng trẻ

Trong thực tế điều trị, mỗi trẻ sinh non đều có những đặc điểm và thách thức riêng. Có trẻ chỉ cần hỗ trợ hô hấp trong thời gian ngắn, nhưng cũng có những trường hợp phải hồi sức tích cực, thở máy, điều trị nhiễm khuẩn, hỗ trợ dinh dưỡng và theo dõi sát trong thời gian dài.

Với trẻ sinh non, những phút đầu sau sinh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trẻ có thể chưa tự thở hiệu quả, dễ mất thân nhiệt và gặp khó khăn khi thích nghi với môi trường bên ngoài tử cung. Vì vậy, việc đánh giá nhanh tình trạng trẻ, giữ ấm, hỗ trợ hô hấp và hồi sức kịp thời khi cần thiết có vai trò quan trọng trong hạn chế nguy cơ biến chứng.

Sau giai đoạn hồi sức ban đầu, phương pháp điều trị được điều chỉnh theo tình trạng của từng trẻ. Với trẻ suy hô hấp, bác sĩ lựa chọn hình thức hỗ trợ phù hợp và theo dõi đáp ứng. Với trẻ có nguy cơ hoặc biểu hiện nhiễm khuẩn, việc phát hiện sớm, điều trị kịp thời và kiểm soát nhiễm khuẩn được đặc biệt chú trọng.

Dinh dưỡng cũng là yếu tố quan trọng đối với sự phát triển của trẻ sinh non. Sữa mẹ được ưu tiên khi có thể sử dụng. Tùy khả năng tiêu hóa và tình trạng sức khỏe, trẻ có thể được nuôi ăn qua sonde, tập bú bằng miệng hoặc hỗ trợ dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch khi cần thiết. Việc điều chỉnh chế độ nuôi dưỡng được thực hiện theo cân nặng, tuổi thai và khả năng dung nạp của trẻ.

Ngoài điều trị bệnh lý, chăm sóc trẻ sinh non còn bao gồm duy trì thân nhiệt ổn định, vệ sinh và phòng ngừa nhiễm khuẩn, hạn chế các kích thích không cần thiết. Khi tình trạng cho phép, phương pháp da kề da (Kangaroo) được khuyến khích nhằm hỗ trợ ổn định thân nhiệt, nhịp tim, nhịp thở, thúc đẩy nuôi con bằng sữa mẹ và tăng sự gắn kết giữa cha mẹ với trẻ.

Theo dõi sau xuất viện: tiếp nối hành trình chăm sóc

Xuất viện không có nghĩa là hành trình chăm sóc trẻ sinh non đã kết thúc. Ngay cả khi đã ổn định về hô hấp và các vấn đề cấp tính, trẻ vẫn có thể đối mặt với nguy cơ chậm tăng trưởng, khó khăn về dinh dưỡng, vận động, ngôn ngữ, thị giác hoặc thính giác. Vì vậy, theo dõi sau xuất viện là một phần không thể thiếu trong chăm sóc trẻ sinh non.

Trẻ cần được tái khám định kỳ để đánh giá cân nặng, chiều dài, vòng đầu, tình trạng dinh dưỡng và khả năng phát triển. Khi đánh giá các mốc phát triển, nhân viên y tế cần lưu ý đến tuổi hiệu chỉnh – tuổi của trẻ được tính có điều chỉnh theo số tuần sinh non – để nhận định phù hợp hơn về khả năng vận động, giao tiếp và các kỹ năng theo lứa tuổi.

Bên cạnh đó, trẻ cần được khám và sàng lọc các vấn đề có nguy cơ liên quan đến sinh non theo chỉ định chuyên môn, trong đó có bệnh võng mạc trẻ sinh non, thính lực và các vấn đề về thần kinh, vận động. Phát hiện sớm những bất thường giúp trẻ được can thiệp kịp thời, hạn chế ảnh hưởng đến sự phát triển lâu dài.

Gia đình giữ vai trò quan trọng trong quá trình chăm sóc trẻ tại nhà. Cha mẹ cần tuân thủ lịch tái khám, thực hiện hướng dẫn về dinh dưỡng, giữ ấm, vệ sinh và nhận biết các dấu hiệu bất thường như trẻ bú kém, bỏ bú, thở nhanh hoặc khó thở, tím tái, sốt, hạ thân nhiệt hay li bì. Khi xuất hiện những dấu hiệu này, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.

Đặc biệt, với những gia đình ở xa cơ sở y tế, điều kiện kinh tế còn khó khăn hoặc thiếu kiến thức chăm sóc trẻ nhỏ, việc duy trì theo dõi sau xuất viện có thể gặp nhiều trở ngại. Do đó, cần tăng cường tư vấn cho cha mẹ, phối hợp với y tế cơ sở và hướng dẫn gia đình đưa trẻ đi khám đúng lịch, bảo đảm quá trình chăm sóc được tiếp nối ngay cả khi trẻ đã trở về nhà.

Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc luôn chú trọng nâng cao chất lượng hồi sức, điều trị và chăm sóc trẻ sơ sinh, đồng thời tăng cường tư vấn, hướng dẫn gia đình theo dõi trẻ sau xuất viện. Bởi với trẻ sinh non, cứu sống trẻ là mục tiêu trước mắt, nhưng giúp trẻ lớn lên khỏe mạnh, phát triển toàn diện mới là hành trình chăm sóc lâu dài cần sự chung tay của nhân viên y tế, gia đình và cộng đồng.