*CVCM: ThS. BS. Trần Giáp, Phó trưởng khoa Hồi sức tích cực – Chống độc, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc

Mùa hè là thời điểm gia tăng các hoạt động vui chơi, tắm mát tại ao, hồ, sông, suối, bể bơi… cũng là lúc nguy cơ tai nạn đuối nước tăng cao, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên. Đuối nước có thể xảy ra bất ngờ, diễn biến nhanh và để lại hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện, cấp cứu kịp thời.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới có khoảng 300.000 người tử vong do đuối nước, trong đó phần lớn là trẻ em và thanh thiếu niên. Tại Việt Nam, khoảng 4.019 trường hợp tử vong do đuối nước được ghi nhận, với gần 40% là trẻ em dưới 14 tuổi. WHO đánh giá đuối nước vẫn là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em Việt Nam, đặc biệt trong dịp hè.

Các bác sĩ khuyến cáo, bên cạnh việc nâng cao ý thức phòng tránh, mỗi người dân cần trang bị kỹ năng nhận biết và xử trí ban đầu đúng cách để bảo vệ tính mạng cho bản thân và cộng đồng.

Đuối nước – Tai nạn có thể xảy ra ở bất cứ đâu

Nhiều người cho rằng đuối nước chỉ xảy ra ở sông, hồ hoặc biển. Tuy nhiên trên thực tế, tai nạn có thể xảy ra ngay tại ao, mương, bể chứa nước, bể bơi gia đình, thậm chí là xô, chậu nước đối với trẻ nhỏ.

Đặc biệt vào dịp nghỉ hè, trẻ em thường tham gia các hoạt động vui chơi ngoài trời, tắm sông, hồ khi không có người lớn giám sát. Không ít trường hợp trẻ không biết bơi, bơi ở khu vực nước sâu, tự ý cứu bạn hoặc bị chuột rút khi đang bơi dẫn đến tai nạn thương tâm.

Theo các bác sĩ, khi bị ngạt nước, cơ thể sẽ nhanh chóng rơi vào tình trạng thiếu oxy. Nếu không được cấp cứu kịp thời, đúng cách người bệnh có nguy cơ ngừng tim, tổn thương não không hồi phục, tử vong.

Dấu hiệu nhận biết người bị đuối nước

Người bị đuối nước thường không thể kêu cứu rõ ràng như nhiều người vẫn nghĩ. Một số dấu hiệu cần chú ý gồm:

• Chới với, vùng vẫy yếu dần dưới nước
• Đầu ngửa ra sau, miệng cố ngoi lên mặt nước
• Hoảng loạn, mất khả năng phối hợp động tác
• Cơ thể nổi úp hoặc chìm dần
• Sau khi được đưa lên bờ có biểu hiện tím tái, khó thở, lơ mơ hoặc mất ý thức

Khi phát hiện người bị đuối nước, cần nhanh chóng kêu gọi hỗ trợ, gọi cấp cứu 115 và tiến hành sơ cứu đúng cách.

Hướng dẫn xử trí ban đầu khi gặp người bị đuối nước

• Đảm bảo an toàn cho người cấp cứu: Người không biết bơi tuyệt đối không tự ý lao xuống cứu khi không có dụng cụ hỗ trợ để tránh xảy ra đuối nước dây chuyền. Chỉ nên tiến hành cấp cứu nạn nhân với những người có kỹ năng bơi và được đào tại về cứu nạn đuối nước.  
• Đưa nạn nhân ra khỏi khu vực nguy hiểm: Nhanh chóng đưa nạn nhân lên bờ bằng phương tiện an toàn. Có thể sử dụng áo phao, phao cứu sinh, sào, dây hoặc các vật nổi để hỗ trợ cứu nạn.
• Kiểm tra tình trạng nạn nhân: Sau khi đưa nạn nhân lên bờ đặt nạn nhân nằm nơi khô ráo, thoáng khí. Kiểm tra phản ứng, nhịp thở và tuần hoàn
• Nếu nạn nhân còn tỉnh: lau khô cơ thể, giữ ấm và theo dõi sát
• Nếu nạn nhân bất tỉnh, ngừng thở hoặc thở yếu: cần tiến hành hồi sức tim phổi (CPR) đúng kỹ thuật, nhanh chóng.

Đối với nạn nhân đuối nước, việc hỗ trợ hô hấp sớm có vai trò đặc biệt quan trọng. Nếu người sơ cứu đã được hướng dẫn kỹ năng cấp cứu, cần thực hiện hồi sức tim phổi theo hướng dẫn cơ bản trong khi chờ nhân viên y tế. Lưu ý, không nên dốc ngược, vác nạn nhân chạy hoặc cố ép nước ra khỏi phổi vì không có hiệu quả, đồng thời làm chậm thời gian cấp cứu.

Cần đưa nạn nhân đến cơ sở y tế ngay cả khi đã tỉnh

Sau đuối nước, người bệnh vẫn có nguy cơ xuất hiện các biến chứng muộn như suy hô hấp, phù phổi cấp, viêm phổi hít hoặc rối loạn ý thức. Vì vậy, ngay cả khi nạn nhân đã tỉnh táo, vẫn cần nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế để được theo dõi và xử trí kịp thời.

Chủ động phòng tránh đuối nước

Để hạn chế tai nạn đuối nước, ngành y tế khuyến cáo người dân:

• Không để trẻ em chơi gần ao, hồ, sông suối khi không có người lớn giám sát
• Dạy trẻ kỹ năng bơi và kỹ năng an toàn dưới nước
• Trang bị áo phao khi tham gia các hoạt động dưới nước
• Che chắn, rào chắn các khu vực chứa nước nguy hiểm quanh nhà
• Không bơi ở khu vực nước sâu, nơi không đảm bảo an toàn
• Không bơi khi cơ thể mệt mỏi hoặc sau khi sử dụng rượu bia

Đuối nước là tai nạn hoàn toàn có thể phòng tránh nếu mỗi gia đình nâng cao ý thức cảnh giác và chủ động trang bị kỹ năng an toàn. Việc phát hiện sớm và sơ cứu đúng cách sẽ góp phần tăng cơ hội cứu sống nạn nhân, giảm thiểu những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra.