Đột quỵ không chờ đợi và mỗi phút trôi qua có thể làm mất đi cơ hội điều trị. Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo, ghi nhớ thời điểm khởi phát và đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt là những việc quyết định. Từ cấp cứu, chẩn đoán đến tiêu sợi huyết và lấy huyết khối cơ học, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc đang triển khai các giải pháp điều trị chuyên sâu nhằm rút ngắn thời gian “vàng” cho người bệnh.
Đột quỵ là một cấp cứu y khoa. Khi dòng máu lên não bị tắc nghẽn hoặc mạch máu não bị vỡ, các tế bào não có thể bị tổn thương và chết đi, gây ra những di chứng nặng nề hoặc đe dọa tính mạng. Vì vậy, thời gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong cấp cứu đột quỵ.
Theo BSCKII Nguyễn Văn Huy, Phó Giám đốc Bệnh viện, trong thực tế cấp cứu đột quỵ, một vấn đề thường gặp là người nhà chưa nhận diện đúng các dấu hiệu hoặc có tâm lý chờ đợi xem triệu chứng có tự hết hay không.
Khi xuất hiện các triệu chứng thần kinh đột ngột, người bệnh cần được đưa đi cấp cứu càng sớm càng tốt. Người nhà không nên chờ đợi, tự điều trị tại nhà mà cần ghi nhớ thời điểm khởi phát hoặc thời điểm cuối cùng người bệnh còn hoàn toàn bình thường để cung cấp cho nhân viên y tế.
4 nhóm dấu hiệu cảnh báo đột quỵ cần nhớ
Không phải người bệnh đột quỵ nào cũng có đầy đủ các biểu hiện giống nhau. Tuy nhiên, khi một hoặc nhiều triệu chứng thần kinh xuất hiện đột ngột, cần nghĩ đến đột quỵ và tìm kiếm cấp cứu ngay.
1️⃣Méo miệng, lệch mặt
Hãy yêu cầu người bệnh cười hoặc nhe răng.
Nếu một bên mặt bị xệ xuống, miệng lệch hoặc nụ cười trở nên không cân đối, đặc biệt khi biểu hiện xuất hiện đột ngột, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ.
2️⃣Yếu hoặc liệt tay, chân
Yêu cầu người bệnh giơ đồng thời hai tay.
👉Nếu một bên tay không thể nâng lên, yếu rõ rệt hoặc từ từ rơi xuống; hoặc người bệnh đột ngột yếu, liệt một bên chân hay nửa người, cần nghĩ đến đột quỵ.
👉Yếu hoặc tê đột ngột ở mặt, tay hoặc chân, đặc biệt ở một bên cơ thể, là một trong những biểu hiện điển hình của đột quỵ.
3️⃣Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời
✅Người bệnh có thể đột ngột:
✅Nói ngọng, nói không rõ;
✅Không diễn đạt được điều mình muốn nói;
✅Nói những câu khó hiểu;
✅Không hiểu lời người khác;
✅Không gọi đúng tên đồ vật hoặc người quen.
Những thay đổi đột ngột về khả năng nói hoặc hiểu lời có thể là biểu hiện của tổn thương não và cần được đánh giá cấp cứu.
4️⃣Đột ngột rối loạn thị giác, thăng bằng hoặc đau đầu bất thường
Đột quỵ không chỉ biểu hiện bằng méo miệng hay yếu liệt tay chân. Người bệnh có thể đột ngột:
⚠️Nhìn mờ hoặc nhìn đôi;
⚠️Chóng mặt;
⚠️Đi đứng không vững;
⚠️Mất phối hợp động tác;
⚠️Xuất hiện cơn đau đầu dữ dội bất thường, không rõ nguyên nhân.
Những triệu chứng này đặc biệt cần lưu ý khi xuất hiện đột ngột hoặc đi kèm với các dấu hiệu thần kinh khác.
TỪNG PHÚT QUAN TRỌNG NHƯ THẾ NÀO?
Đột quỵ thiếu máu não xảy ra khi một mạch máu não bị tắc nghẽn, khiến vùng não phía sau vị trí tắc không được cung cấp đủ máu và oxy. Nếu dòng máu không được khôi phục kịp thời, tổn thương não có thể tiến triển, làm tăng nguy cơ tử vong hoặc để lại các di chứng như liệt, rối loạn ngôn ngữ, rối loạn nuốt, suy giảm nhận thức và mất khả năng tự chăm sóc.
WHO sử dụng thông điệp “time is brain” – thời gian là não, nhấn mạnh việc nhận diện nhanh, hành động nhanh và đưa người bệnh đến nơi có khả năng điều trị đột quỵ.
Vì vậy, một thông tin đặc biệt quan trọng đối với bác sĩ cấp cứu là: Người bệnh lần cuối được nhìn thấy hoàn toàn bình thường vào thời điểm nào?
Nếu biết chính xác thời điểm triệu chứng bắt đầu, hãy ghi nhớ hoặc ghi lại. Nếu không biết, hãy xác định thời điểm cuối cùng người bệnh còn hoàn toàn bình thường.
Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá thời gian khởi phát và lựa chọn hướng chẩn đoán, điều trị phù hợp.
BỆNH VIỆN ĐA KHOA VĨNH PHÚC: ĐIỀU TRỊ ĐỘT QUỴ TỪ CẤP CỨU ĐẾN CAN THIỆP CHUYÊN SÂU
Năng lực điều trị đột quỵ tại Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc được xây dựng và phát triển qua nhiều năm, từ điều trị tiêu sợi huyết đến can thiệp lấy huyết khối cơ học.
Một nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc trên người bệnh nhồi máu não cấp do tắc mạch lớn tuần hoàn trước trong giai đoạn 2021–2023 ghi nhận 92 trường hợp được điều trị can thiệp. Trong đó, 67 người bệnh được lấy huyết khối cơ học và 25 người bệnh được điều trị bắc cầu. Sau 3 tháng, tỷ lệ người bệnh đạt kết cục chức năng tốt (mRS 0–2) là 46,73%.
Đầu năm 2025, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc chính thức khai trương Khoa Đột quỵ, với hệ thống chẩn đoán hình ảnh CT, MRI và đội ngũ được đào tạo chuyên sâu. Cùng thời điểm, tỉnh Vĩnh Phúc và Bệnh viện Bạch Mai ký thỏa thuận hợp tác hỗ trợ chuyên môn kỹ thuật, góp phần nâng cao năng lực điều trị đột quỵ tại địa phương.
Một ca bệnh cho thấy giá trị của “thời gian vàng”
Tháng 12/2025, một người bệnh nam 59 tuổi đột ngột yếu liệt hoàn toàn nửa người trái, nói khó và ý thức chậm dần. Gia đình nhanh chóng đưa người bệnh đến Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc chỉ hơn một giờ sau khi khởi phát.
Các bác sĩ xác định người bệnh bị đột quỵ não cấp do tắc mạch máu lớn, với tình trạng tắc động mạch não giữa phải. Người bệnh được điều trị bắc cầu bằng tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch kết hợp lấy huyết khối cơ học. Sau can thiệp, dòng máu lên não được khôi phục và các triệu chứng thần kinh cải thiện rõ rệt.
Đáng chú ý, vài ngày sau người bệnh xuất hiện tái tắc động mạch não giữa phải. Ê-kíp tiếp tục can thiệp lấy huyết khối lần thứ hai và tái thông mạch thành công. Sau hơn 10 ngày điều trị, người bệnh tỉnh táo, tiếp xúc tốt, có khả năng tự đi lại và sinh hoạt cá nhân.
Đây là một trường hợp cụ thể khẳng định vai trò của việc phát hiện sớm, đưa người bệnh đến viện kịp thời, năng lực can thiệp chuyên sâu và theo dõi sát trong quá trình điều trị.
ĐẾN VIỆN SỚM CÓ Ý NGHĨA GÌ?
Không phải tất cả người bệnh đột quỵ đều có cùng phương pháp điều trị.
Với người bệnh nghi ngờ nhồi máu não cấp, bác sĩ cần nhanh chóng thăm khám, đánh giá thần kinh và thực hiện các phương tiện chẩn đoán hình ảnh cần thiết để xác định loại đột quỵ, vị trí tổn thương, tình trạng mạch máu và khả năng áp dụng các phương pháp điều trị.
Trong những trường hợp phù hợp, người bệnh có thể được xem xét điều trị tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch. Hướng dẫn AHA/ASA cập nhật năm 2026 tiếp tục nhấn mạnh điều trị tái tưới máu sớm ở người bệnh đủ điều kiện, đồng thời mở rộng một số lựa chọn điều trị trong những trường hợp được lựa chọn theo các tiêu chí chuyên môn và hình ảnh học.
Một số người bệnh nhồi máu não do tắc mạch lớn có thể được chỉ định lấy huyết khối cơ học bằng can thiệp nội mạch. Đây là phương pháp sử dụng các dụng cụ chuyên biệt để loại bỏ huyết khối khỏi mạch máu bị tắc.
Tuy nhiên, không phải cứ bị đột quỵ là có thể tiêu sợi huyết hoặc lấy huyết khối. Quyết định điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại đột quỵ, thời điểm khởi phát, tình trạng lâm sàng, kết quả chẩn đoán hình ảnh, vị trí và mức độ tắc mạch cùng các tiêu chuẩn chuyên môn khác.
Theo BSCKII Nguyễn Văn Huy, việc người bệnh đến bệnh viện càng sớm càng tạo điều kiện để được đánh giá và tiếp cận các phương pháp điều trị phù hợp trong khoảng thời gian có thể can thiệp. Đồng thời, người dân không nên tự cho rằng “đã quá giờ thì không còn cơ hội”, bởi một số người bệnh được lựa chọn điều trị trong các khoảng thời gian mở rộng dựa trên kết quả chẩn đoán hình ảnh và các tiêu chí chuyên môn.
Thông điệp quan trọng nhất vẫn là: càng sớm càng tốt, không chờ đợi và không tự phán đoán rằng đã quá muộn.
NGHI NGỜ ĐỘT QUỴ: 4 VIỆC CẦN LÀM NGAY
1️⃣GỌI CẤP CỨU
Đừng chờ xem triệu chứng có tự hết hay không.
2️⃣GHI NHỚ THỜI ĐIỂM KHỞI PHÁT
Nếu không biết chính xác lúc triệu chứng bắt đầu, hãy xác định thời điểm cuối cùng người bệnh còn hoàn toàn bình thường.
3️⃣ĐƯA NGƯỜI BỆNH ĐẾN CSYT PHÙ HỢP CÀNG SỚM CÀNG TỐT
Ưu tiên gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu để người bệnh được đưa đến cơ sở có khả năng đánh giá và điều trị đột quỵ phù hợp.
4️⃣KHÔNG TỰ Ý ĐIỀU TRỊ TẠI NHÀ
❌ Không tự ý cho người bệnh uống thuốc, đặc biệt là các thuốc ảnh hưởng đến đông máu khi chưa được bác sĩ đánh giá.
❌ Không cố cho người bệnh ăn hoặc uống nếu người bệnh lơ mơ, rối loạn ý thức hoặc có dấu hiệu nuốt khó vì có nguy cơ sặc.
❌ Không châm cứu, chích máu đầu ngón tay, cạo gió, giác hơi hoặc áp dụng các biện pháp dân gian để thay thế cấp cứu y tế.
WHO khuyến cáo người xử trí ban đầu cần nhanh chóng nhận diện triệu chứng, xác định thời điểm khởi phát, gọi xe cấp cứu và không cho người bệnh bất cứ thứ gì qua đường miệng trong khi chờ được đánh giá.
TRIỆU CHỨNG TỰ HẾT CÓ PHẢI ĐÃ AN TOÀN?
Không.
Có trường hợp các triệu chứng thần kinh chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn rồi biến mất. Đây có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) và có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ.
Vì vậy, việc người bệnh “đã hết méo miệng”, “đã nói lại bình thường” hay “đã đi lại được” không phải lý do để chủ quan.
Người bệnh vẫn cần được đánh giá y tế kịp thời.
ĐỘT QUỴ KHÔNG CHỈ XẢY RA Ở NGƯỜI CAO TUỔI
Tuổi cao là một yếu tố nguy cơ của đột quỵ, nhưng bệnh có thể xảy ra ở nhiều nhóm tuổi khác nhau.
Các yếu tố như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, thừa cân/béo phì, ít vận động và một số bệnh lý tim mạch có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Kiểm soát huyết áp, đường huyết và cholesterol, không hút thuốc, duy trì hoạt động thể lực và chế độ ăn lành mạnh là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ.
Theo BSCKII Nguyễn Văn Huy, điều quan trọng nhất người dân cần ghi nhớ là: khi một người đột ngột méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó hay xuất hiện các triệu chứng thần kinh bất thường, cần nghĩ đến đột quỵ và hành động ngay.
Không chờ đợi. Không tự điều trị. Không để thời gian trôi qua.
Một cuộc gọi cấp cứu sớm, việc ghi nhớ chính xác thời điểm khởi phát và đưa người bệnh đến cơ sở y tế phù hợp càng sớm càng tốt có thể tạo điều kiện để người bệnh được đánh giá và tiếp cận phương pháp điều trị thích hợp.
HÃY NHỚ 4 DẤU HIỆU
🥇Méo miệng
2️⃣Yếu/liệt tay chân
3️⃣Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời
4️⃣Rối loạn thị giác, thăng bằng hoặc đau đầu bất thường
NGHĨ ĐẾN ĐỘT QUỴ: → GỌI CẤP CỨU→ GHI NHỚ THỜI ĐIỂM → ĐẾN CƠ SỞ Y TẾ CÀNG SỚM CÀNG TỐT
