Bệnh do não mô cầu có thể khởi phát bằng những triệu chứng tưởng chừng quen thuộc như sốt, đau đầu, mệt mỏi nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ diễn tiến nhanh, gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và đe dọa tính mạng. Trước những thông tin về các trường hợp mắc bệnh được ghi nhận tại một số địa phương, các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân không chủ quan, đặc biệt khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng.

Nguy hiểm từ những triệu chứng dễ bị nhầm lẫn

Bệnh do não mô cầu là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm, có thể xảy ra ở nhiều lứa tuổi. Điều đáng lo ngại là các biểu hiện ban đầu của bệnh thường không đặc hiệu, dễ bị nhầm với cảm cúm hoặc những bệnh nhiễm trùng thông thường, khiến người bệnh và gia đình chậm trễ trong việc thăm khám.

Bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis (não mô cầu) gây ra, có thể dẫn đến viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết hoặc đồng thời cả hai tình trạng. Trong những trường hợp nặng, người bệnh có nguy cơ sốc nhiễm khuẩn, rối loạn đông máu, suy đa cơ quan và tử vong nếu không được cấp cứu, điều trị kịp thời.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), viêm màng não do vi khuẩn là tình trạng cấp cứu y khoa, đòi hỏi phải được phát hiện và điều trị khẩn trương. Ngay cả khi được điều trị, một số người bệnh vẫn có thể gặp các di chứng lâu dài như suy giảm thính lực, tổn thương thần kinh hoặc những rối loạn chức năng khác.

BSCKII. Hoàng Hữu Việt – Trưởng khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc phân tích: “Ở giai đoạn khởi phát, người bệnh có thể chỉ xuất hiện những triệu chứng như sốt, đau đầu, mệt mỏi, rất dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng thông thường. Tuy nhiên, khi vi khuẩn xâm nhập vào máu hoặc hệ thần kinh trung ương, bệnh có thể tiến triển nhanh, gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn và đe dọa tính mạng. Vì vậy, việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và tiếp cận y tế kịp thời có ý nghĩa hết sức quan trọng”.

Vi khuẩn não mô cầu có thể cư trú tại vùng mũi, họng của người. Một số trường hợp mang vi khuẩn nhưng không có biểu hiện bệnh. Vi khuẩn lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc gần với dịch tiết đường hô hấp hoặc dịch tiết vùng họng của người bệnh hay người mang vi khuẩn.

Những môi trường có nhiều người sinh hoạt, học tập hoặc làm việc gần nhau như gia đình, trường học, ký túc xá, doanh trại có thể tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn lây truyền khi có nguồn lây.

Nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo: Không chờ xuất hiện ban xuất huyết

Một trong những thách thức đối với việc phát hiện bệnh do não mô cầu là triệu chứng có thể thay đổi tùy theo thể bệnh, độ tuổi và mức độ tiến triển.

Ở người lớn và trẻ lớn, bệnh có thể biểu hiện bằng sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, cứng gáy, sợ ánh sáng hoặc rối loạn ý thức. Trong trường hợp nhiễm khuẩn huyết, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng mệt lả, đau nhức cơ thể, tay chân lạnh, thở nhanh, da tái hoặc các chấm, mảng xuất huyết bất thường trên da.

Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, những dấu hiệu điển hình như đau đầu hoặc cứng gáy có thể không rõ ràng. Thay vào đó, trẻ có thể sốt hoặc hạ thân nhiệt, bú kém, bỏ bú, quấy khóc bất thường, li bì, khó đánh thức, nôn hoặc co giật.

Đáng chú ý, ban xuất huyết là một dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm nhưng không phải người bệnh nào cũng xuất hiện biểu hiện này, đặc biệt ở giai đoạn sớm.

BSCKII. Hoàng Hữu Việt lưu ý: “Không phải trường hợp mắc bệnh do não mô cầu nào cũng xuất hiện ban xuất huyết, đặc biệt trong giai đoạn đầu. Người dân không nên chờ đến khi có đầy đủ các triệu chứng điển hình mới đưa người bệnh đến cơ sở y tế. Những biểu hiện như sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, lơ mơ, rối loạn ý thức hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng đều cần được đánh giá y tế khẩn cấp”.

Theo các chuyên gia, khi người bệnh có biểu hiện nghi ngờ nghiêm trọng, việc tự điều trị tại nhà hoặc trì hoãn đến cơ sở y tế có thể làm mất đi thời gian quý giá để can thiệp.

Đặc biệt, những trường hợp xuất hiện rối loạn ý thức, co giật, khó thở, dấu hiệu sốc hoặc ban xuất huyết kèm tình trạng toàn thân xấu đi cần được đưa đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu ngay lập tức.

Điều trị kịp thời – yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ biến chứng

Bệnh do não mô cầu xâm lấn là một cấp cứu truyền nhiễm, đòi hỏi sự đánh giá và xử trí khẩn trương của nhân viên y tế.

Khi nghi ngờ người bệnh mắc bệnh, bác sĩ sẽ căn cứ vào biểu hiện lâm sàng, tình trạng toàn thân và các yếu tố dịch tễ để chỉ định xét nghiệm phù hợp, đồng thời triển khai những biện pháp cấp cứu, điều trị cần thiết.

Các phương pháp chẩn đoán có thể bao gồm xét nghiệm máu, xét nghiệm vi sinh, xét nghiệm dịch não tủy và các thăm dò khác tùy theo tình trạng người bệnh. Việc thực hiện các thủ thuật phải được cân nhắc dựa trên mức độ ổn định và các chống chỉ định của từng trường hợp.

Đối với trường hợp nghi ngờ bệnh do não mô cầu xâm lấn, điều trị kháng sinh thích hợp cần được tiến hành khẩn trương theo chỉ định của bác sĩ, không trì hoãn chỉ để chờ kết quả xét nghiệm.

Bên cạnh điều trị kháng sinh, những trường hợp nặng có thể cần hồi sức tích cực, hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn và theo dõi sát các biến chứng.

Người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng kháng sinh hoặc áp dụng các phương pháp điều trị chưa được kiểm chứng khi nghi ngờ mắc bệnh.

Chủ động phòng bệnh, hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng

Bên cạnh việc nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm, chủ động phòng ngừa có vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế lây truyền.

Người dân cần duy trì vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, che miệng và mũi khi ho, hắt hơi; không dùng chung những vật dụng có thể tiếp xúc với nước bọt và giữ môi trường sinh hoạt thông thoáng.

Tiêm vắc xin là một trong những biện pháp quan trọng giúp phòng bệnh do não mô cầu. Hiện nay có các loại vắc xin phòng những nhóm huyết thanh não mô cầu khác nhau. Việc lựa chọn loại vắc xin và lịch tiêm cần phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe, yếu tố nguy cơ và hướng dẫn chuyên môn hiện hành.

Đặc biệt, khi xuất hiện trường hợp mắc bệnh trong gia đình, trường học hoặc môi trường sinh hoạt tập thể, những người có tiếp xúc gần với ca bệnh cần được cơ quan y tế đánh giá nguy cơ để hướng dẫn theo dõi sức khỏe và sử dụng kháng sinh dự phòng khi có chỉ định.

BSCKII. Hoàng Hữu Việt khuyến cáo: “Bên cạnh việc nâng cao ý thức phòng bệnh, người dân cần đặc biệt lưu ý khi có người mắc bệnh do não mô cầu trong gia đình, trường học hoặc môi trường sinh hoạt tập thể. Những người tiếp xúc gần với ca bệnh cần được cơ quan y tế đánh giá nguy cơ và hướng dẫn sử dụng kháng sinh dự phòng khi có chỉ định. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị hoặc dự phòng vì có thể dẫn đến những hậu quả không mong muốn”.

Theo bác sĩ, việc phòng bệnh hiệu quả cần có sự phối hợp giữa người dân, gia đình, nhà trường và cơ quan y tế. Khi phát hiện trường hợp nghi ngờ, cần chủ động liên hệ cơ sở y tế để được tư vấn, thăm khám và hướng dẫn các biện pháp phòng lây nhiễm phù hợp.

Không chủ quan, không hoang mang trước nguy cơ bệnh do não mô cầu

Bệnh do não mô cầu có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, nhưng nguy cơ biến chứng có thể được giảm thiểu khi người bệnh được phát hiện sớm, cấp cứu và điều trị kịp thời.

Điều quan trọng là người dân cần có nhận thức đúng về bệnh, không chủ quan trước những dấu hiệu cảnh báo nhưng cũng không hoang mang trước các thông tin chưa được kiểm chứng.

Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc khuyến cáo người dân chủ động cập nhật thông tin từ các cơ quan y tế chính thống, thực hiện các biện pháp phòng bệnh, tìm hiểu việc tiêm chủng phù hợp và đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ nghiêm trọng.

Nhận biết sớm, xử trí kịp thời và chủ động phòng ngừa là những yếu tố quan trọng góp phần bảo vệ sức khỏe, hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ lây lan bệnh trong cộng đồng.