**CVCM: BSCKII Nguyễn Thị Hoan – Trưởng khoa Nhi

Thời gian gần đây, số trẻ mắc Adenovirus đến khám và điều trị tại nhiều cơ sở y tế có xu hướng tăng. Theo thống kê của Bệnh viện Nhi Trung ương, từ đầu năm đến nay đã ghi nhận 2.777 trường hợp dương tính với Adenovirus, tăng gấp 3 lần so với cùng kỳ năm trước. Riêng những ngày đầu tháng 7, bệnh viện tiếp nhận thêm 383 trẻ mắc bệnh. Sự gia tăng này đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ lây lan của Adenovirus trong cộng đồng, đặc biệt khi trẻ em bước vào kỳ nghỉ hè với nhiều hoạt động tập trung đông người.

Nhiều phụ huynh băn khoăn liệu Adenovirus có phải là virus mới hay không, bệnh có nguy hiểm không và làm thế nào để nhận biết sớm. Điều quan trọng nhất không phải là lo lắng trước những con số thống kê, mà là hiểu đúng về căn bệnh này để chăm sóc trẻ đúng cách và đưa trẻ đi khám khi cần thiết.

Adenovirus không phải là virus mới

Adenovirus là nhóm virus đã được biết đến từ nhiều năm nay và là một trong những nguyên nhân thường gặp gây bệnh ở trẻ em. Có nhiều type Adenovirus khác nhau, có thể gây bệnh tại nhiều cơ quan trong cơ thể, trong đó thường gặp nhất là đường hô hấp, mắt và đường tiêu hóa.

BS.CKII. Nguyễn Thị Hoan – Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc cho biết: “Đa số các trường hợp nhiễm Adenovirus diễn biến nhẹ và có thể hồi phục hoàn toàn sau khi được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, ở một số trẻ nhỏ hoặc trẻ có bệnh nền, virus có thể gây bệnh nặng và xuất hiện biến chứng nếu không được theo dõi, xử trí kịp thời.”

Adenovirus có thể gây bệnh ở nhiều cơ quan

Không chỉ gây viêm đường hô hấp, Adenovirus còn có thể gây bệnh ở mắt, đường tiêu hóa và một số cơ quan khác. Trẻ mắc bệnh có thể xuất hiện viêm họng, viêm amidan, viêm mũi họng, viêm phế quản, viêm phổi, viêm kết mạc hoặc viêm dạ dày – ruột. Một số trường hợp ít gặp hơn có thể liên quan đến viêm bàng quang hoặc nhiễm khuẩn đường tiết niệu do virus.

Chính vì biểu hiện đa dạng, Adenovirus dễ bị nhầm với cúm, COVID-19, RSV, tay chân miệng hoặc nhiều bệnh do virus khác. Do đó, phụ huynh không nên chỉ dựa vào một triệu chứng đơn lẻ để tự xác định bệnh cho trẻ.

Khi nào nên nghĩ đến Adenovirus?

Không thể chẩn đoán Adenovirus chỉ dựa vào triệu chứng. Tuy nhiên, trong quá trình thăm khám, bác sĩ có thể lưu ý đến những tác nhân này khi trẻ có một số biểu hiện như:

• Sốt cao kéo dài: Trẻ có thể sốt 39–40°C trong 3–5 ngày, đôi khi lâu hơn. Sau khi dùng thuốc hạ sốt, nhiệt độ có thể giảm nhưng thường tăng trở lại khi thuốc hết tác dụng, hoặc đáp ứng kém với thuốc hạ sốt.
• Triệu chứng hô hấp: Trẻ có thể ho, đau họng, chảy mũi, nghẹt mũi. Đây là nhóm biểu hiện thường gặp, dễ khiến phụ huynh nhầm với cảm cúm hoặc viêm đường hô hấp thông thường.
• Triệu chứng ở mắt: Một số trẻ có biểu hiện đỏ mắt, chảy nước mắt, cộm mắt hoặc viêm kết mạc.
• Triệu chứng tiêu hóa: Trẻ có thể kèm tiêu chảy, nôn, đau bụng, mệt mỏi.

Các triệu chứng trên không đặc hiệu và có thể gặp ở nhiều bệnh khác. Vì vậy, việc xác định nguyên nhân cần được bác sĩ đánh giá dựa trên khám lâm sàng và chỉ định xét nghiệm khi cần thiết. Phụ huynh không nên tự yêu cầu hoặc tự làm xét nghiệm Adenovirus cho mọi trường hợp trẻ sốt.

Virus Adeno lây lan như thế nào?

Adenovirus lây chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Ngoài ra, virus có thể tồn tại khá lâu trên các bề mặt như đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế, cốc uống nước hoặc các vật dụng sinh hoạt.

Trẻ nhỏ thường có thói quen đưa tay lên mắt, mũi, miệng sau khi vui chơi, do đó nguy cơ lây nhiễm càng cao. Đây là lý do các trường học, nhà trẻ và khu vui chơi tập trung đông trẻ em dễ xuất hiện các chùm ca bệnh nếu không thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh, khử khuẩn và theo dõi sức khỏe trẻ hằng ngày.

Phần lớn trẻ sẽ khỏi bệnh nếu được chăm sóc đúng

Hiện nay, chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu được khuyến cáo sử dụng thường quy trong điều trị Adenovirus ở trẻ em. Việc điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ và theo dõi triệu chứng, bao gồm:

• Hạ sốt đúng cách: Cha mẹ cần sử dụng thuốc hạ sốt như Paracetamol hoặc Ibuprofen theo hướng dẫn của bác sĩ, đúng liều lượng, đúng khoảng cách, không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc.
• Bù nước và phòng mất nước: Cần cho trẻ uống đủ nước, tăng cường bú mẹ với trẻ nhỏ, bổ sung dung dịch bù nước khi có tiêu chảy hoặc nôn theo chỉ định.
• Bảo đảm dinh dưỡng: Cho trẻ ăn thức ăn mềm, dễ tiêu, chia nhỏ bữa nếu trẻ mệt, tránh ép ăn quá mức.
• Vệ sinh mũi họng và cho trẻ nghỉ ngơi: Vệ sinh mũi họng đúng cách, giữ môi trường thông thoáng, để trẻ nghỉ ngơi đầy đủ và theo dõi sát diễn biến bệnh.

Kháng sinh không có tác dụng đối với Adenovirus và chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ có bội nhiễm vi khuẩn. Việc tự ý dùng kháng sinh không giúp bệnh khỏi nhanh hơn, ngược lại có thể làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh và gây ra nhiều tác dụng không mong muốn.

Khi nào cần đưa trẻ đến cơ sở y tế?

Phụ huynh cần đưa trẻ đi khám ngay nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Sốt cao kéo dài hoặc khó kiểm soát: Trẻ sốt cao liên tục trên 48–72 giờ, đáp ứng kém với thuốc hạ sốt hoặc sốt tái diễn nhiều lần.
• Dấu hiệu bất thường về hô hấp: Trẻ thở nhanh, khó thở, tím môi, rút lõm lồng ngực hoặc ho tăng nhiều.
• Biểu hiện thần kinh hoặc toàn trạng nặng: Trẻ li bì, khó đánh thức, co giật, mệt lả, bỏ bú, bỏ ăn hoặc uống rất ít.
• Dấu hiệu mất nước: Trẻ nôn nhiều, tiêu chảy nhiều, khát nước, tiểu ít, môi khô, mắt trũng.
• Nhóm trẻ cần đặc biệt thận trọng: Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt; trẻ có bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính, suy giảm miễn dịch hoặc các bệnh nền khác.

Việc đưa trẻ đi khám đúng thời điểm giúp phòng ngừa hoặc phát hiện sớm các biến chứng như viêm phổi nặng, suy hô hấp, viêm não, viêm cơ tim, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị.

Chủ động phòng bệnh từ những việc làm đơn giản

Hiện chưa có vắc xin phòng Adenovirus được sử dụng rộng rãi cho trẻ em trong cộng đồng tại Việt Nam. Vì vậy, các biện pháp phòng bệnh vẫn giữ vai trò quan trọng. Cha mẹ và người chăm sóc trẻ cần chú ý:

• Giữ vệ sinh tay: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đặc biệt sau khi ho, hắt hơi, đi vệ sinh, thay bỉm hoặc trước khi chăm sóc trẻ.
• Tập cho trẻ thói quen vệ sinh hô hấp: Hướng dẫn trẻ che miệng khi ho, hắt hơi, không khạc nhổ bừa bãi.
• Vệ sinh môi trường và đồ dùng: Thường xuyên làm sạch đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế, bề mặt trẻ hay tiếp xúc.
• Không dùng chung đồ cá nhân: Hạn chế dùng chung khăn mặt, cốc uống nước, thìa, bát hoặc các vật dụng sinh hoạt cá nhân.
• Hạn chế lây lan khi trẻ đang mắc bệnh: Cho trẻ nghỉ học khi đang sốt, ho nhiều, đau mắt đỏ, tiêu chảy hoặc có biểu hiện nghi ngờ nhiễm virus.
• Tăng cường sức đề kháng: Bảo đảm chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cho trẻ ngủ đủ giấc, vận động phù hợp và theo dõi sức khỏe thường xuyên.

Adenovirus không phải là virus mới và đa số trẻ có thể hồi phục nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, phụ huynh cần theo dõi sát diễn biến của trẻ, không tự ý dùng thuốc, đặc biệt là kháng sinh, và đưa trẻ đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo.

Hiểu đúng về Adenovirus, chăm sóc đúng và phòng bệnh đúng sẽ giúp bảo vệ sức khỏe của trẻ, đồng thời góp phần hạn chế sự lây lan của bệnh trong cộng đồng.