CVCM: BSCKII. Nguyễn Thị Hoan, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc

Sốt cao co giật là tình trạng khá thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong độ tuổi từ 6 tháng đến 5 tuổi. Khi chứng kiến trẻ đột ngột co giật, nhiều phụ huynh không khỏi hoảng sợ và lúng túng trong cách xử trí. Tuy nhiên, việc sơ cứu đúng cách và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn cho trẻ và hạn chế các biến chứng có thể xảy ra.

Sốt cao co giật là gì?

Sốt cao co giật (Febrile seizure) là cơn co giật xảy ra ở trẻ từ 6 tháng đến 5 tuổi khi trẻ đang sốt (nhiệt độ từ 38°C trở lên), không do nhiễm trùng thần kinh trung ương, rối loạn chuyển hóa hoặc tiền sử động kinh.

Khoảng 2–5% trẻ em có thể gặp sốt cao co giật ít nhất một lần trong đời. Đa số là co giật do sốt đơn thuần, diễn biến lành tính và không để lại di chứng thần kinh.

Điều đáng lưu ý là cơn co giật thường xuất hiện khi nhiệt độ cơ thể tăng nhanh, chứ không hoàn toàn phụ thuộc vào mức sốt cao hay thấp

Dấu hiệu nhận biết sốt cao co giật

Trước cơn co giật, trẻ thường có biểu hiện sốt cao đột ngột. Khi cơn co giật xảy ra, trẻ có thể:

  • Mất ý thức tạm thời.
  •  Hai tay, hai chân hoặc toàn thân co cứng rồi co giật
  •  Mắt trợn ngược hoặc nhìn vô định.
  • Da tím tái nhẹ quanh môi.
  • Không đáp ứng khi gọi hoặc lay nhẹ.

Thông thường, cơn co giật do sốt kéo dài dưới 5 phút và tự hết. Sau cơn co giật, trẻ có thể mệt, buồn ngủ hoặc ngủ sâu trong một khoảng thời gian ngắn.

Phụ huynh cần làm gì khi trẻ bị sốt cao co giật?

Khi trẻ xuất hiện cơn co giật, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh để xử trí đúng cách.

  • Đặt trẻ nằm ở tư thế an toàn: Đặt trẻ nằm nghiêng sang một bên trên mặt phẳng an toàn, đầu hơi ngửa để đường thở thông thoáng. Tư thế này giúp hạn chế nguy cơ hít phải đờm dãi hoặc chất nôn vào đường hô hấp.
  • Nới lỏng quần áo: Cởi bớt hoặc nới lỏng quần áo, đặc biệt ở vùng cổ và ngực để trẻ dễ thở hơn.
  • Không cố giữ trẻ: Để trẻ co giật tự nhiên, chỉ cần loại bỏ các vật cứng, sắc nhọn xung quanh nhằm phòng tránh chấn thương.
  • Theo dõi thời gian co giật: Phụ huynh nên ghi nhớ hoặc bấm giờ thời gian diễn ra cơn co giật. Nếu có thể nên quay video để cung cấp cho bác sĩ. Đây là thông tin rất quan trọng giúp bác sĩ đánh giá tình trạng của trẻ.
  • Hạ sốt cho trẻ sau khi cơn co giật kết thúc: Sau khi trẻ ngừng co giật và tỉnh dần, có thể tiến hành hạ sốt theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Chườm ấm, cho trẻ mặc quần áo thoáng mát, sử dụng thuốc hạ sốt (Paracetamol 10–15 mg/kg/lần, cách mỗi 4–6 giờ khi cần, tối đa 60 mg/kg/ngày. Hoặc Ibuprofen 5–10 mg/kg/lần; hoặc đặt hậu môn theo chỉ định).
  • Đưa trẻ đến cơ sở y tế:Ngay cả khi cơn co giật đã tự hết, trẻ vẫn cần được bác sĩ thăm khám để xác định nguyên nhân gây sốt và đánh giá nguy cơ tái phát.

Những việc tuyệt đối không nên làm

Trong lúc trẻ co giật, nhiều biện pháp truyền miệng có thể gây nguy hiểm cho trẻ. Phụ huynh cần tránh:

  • Nhét vật cứng, thìa, đũa hoặc ngón tay vào miệng trẻ.
  • Cố gắng giữ chặt tay chân trẻ đang co giật.
  • Đổ nước, thuốc hoặc thức ăn vào miệng trẻ khi trẻ chưa tỉnh.Chườm đá lạnh hoặc tắm nước lạnh để hạ sốt.
  • Tự ý sử dụng thuốc chống co giật khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Những hành động trên không giúp cơn co giật dừng lại mà còn có thể gây chấn thương hoặc làm tăng nguy cơ sặc, ngạt thở.

Khi nào cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay?

Cần gọi cấp cứu hoặc đưa trẻ đến bệnh viện ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:

  • Cơn co giật kéo dài trên 5 phút.
  • Co giật tái diễn trong cùng một đợt sốt hoặc trong vòng 24 giờ.
  • Co giật chỉ xảy ra ở một tay hoặc một chân.
  • Sau cơn co giật trẻ không hồi phục ý thức hoàn toàn sau khoảng 30 phút.
  • Trẻ dưới 6 tháng tuổi.
  • Khó thở, tím tái.
  • Có biểu hiện cứng gáy, nôn nhiều, li bì, kích thích hoặc nghi ngờ viêm màng não.
  • Đây là lần đầu trẻ bị co giật do sốt.

Phòng ngừa sốt cao co giật ở trẻ

Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn, phụ huynh có thể giảm nguy cơ bằng cách:

  • Theo dõi nhiệt độ cơ thể khi trẻ có dấu hiệu ốm sốt.
  • Hạ sốt đúng cách theo hướng dẫn của bác sĩ.
  • Một số biện pháp hỗ trợ hạ sốt tại nhà không dùng thuốc: Cho trẻ mặc quần áo thoáng mát, không ủ quá kín; lau người bằng nước ấm, đặc biệt ở vùng cổ, nách, bẹn, cho trẻ uống nhiều nước hoặc tăng cữ bú đối với trẻ nhỏ, giữ phòng ở thông thoáng, nhiệt độ phù hợp.
  • Điều trị sớm các bệnh lý gây sốt.
  • Đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo của Bộ Y tế.

Sốt cao co giật là tình trạng thường gặp ở trẻ nhỏ và có thể khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Tuy nhiên, việc giữ bình tĩnh, xử trí đúng cách trong những phút đầu và đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe của trẻ. Phụ huynh cần trang bị kiến thức cần thiết để chủ động ứng phó khi tình huống này xảy ra.

BSCKII. Nguyễn Thị Hoan, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc khuyến cáo phụ huynh không nên chủ quan khi trẻ sốt cao. Nếu trẻ xuất hiện co giật hoặc có các dấu hiệu bất thường, cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị kịp thời.