Chuẩn bị đúng trước khi nội soi không chỉ giúp quá trình thăm khám diễn ra thuận lợi mà còn góp phần nâng cao khả năng phát hiện tổn thương, hạn chế bỏ sót bệnh lý và bảo đảm an toàn cho người bệnh.
Nội soi tiêu hóa là phương pháp thăm khám quan trọng, giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc đường tiêu hóa, phát hiện các bất thường như viêm loét, polyp, xuất huyết, khối u và nhiều bệnh lý khác. Đặc biệt, thông qua nội soi, bác sĩ có thể thực hiện các kỹ thuật can thiệp như sinh thiết, cắt polyp, cầm máu… khi có chỉ định.
Tuy nhiên, để nội soi đạt hiệu quả tốt nhất, người bệnh cần chuẩn bị đúng cách trước khi thực hiện. Tùy thuộc vào vị trí nội soi, phương pháp gây mê hoặc không gây mê và tình trạng sức khỏe của từng người, hướng dẫn chuẩn bị có thể khác nhau.
Chuẩn bị trước khi nội soi dạ dày, tá tràng
Trước khi nội soi dạ dày, tá tràng, người bệnh cần nhịn ăn để hạn chế thức ăn tồn đọng trong dạ dày, giúp bác sĩ quan sát rõ niêm mạc và giảm nguy cơ trào ngược, hít sặc trong quá trình thực hiện.
Người bệnh cần lưu ý:
✅Nhịn ăn thức ăn đặc tối thiểu 6 giờ trước khi nội soi hoặc theo thời gian cụ thể được nhân viên y tế hướng dẫn.
✅Không sử dụng sữa, nước trái cây có tép, đồ uống có cặn, cà phê sữa và các loại đồ uống không thuộc nhóm dịch trong trong thời gian nhịn ăn.
✅Đối với nội soi không gây mê, việc uống nước cần thực hiện theo hướng dẫn của cơ sở nội soi.
✅Đối với nội soi gây mê, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn nhịn ăn, nhịn uống của bác sĩ gây mê. Với người bệnh có nguy cơ thông thường, thời gian nhịn uống dịch trong thường tối thiểu 2 giờ trước khi gây mê; thời gian nhịn thức ăn đặc thường tối thiểu 6 giờ và có thể lâu hơn tùy loại thức ăn, tình trạng sức khỏe.
✅Nếu nội soi vào buổi sáng, người bệnh có thể ăn bữa tối nhẹ hôm trước, sau đó thực hiện nhịn ăn theo đúng thời gian được hướng dẫn.
Lưu ý: Không tự ý ăn uống trở lại hoặc sử dụng bất kỳ loại thực phẩm, đồ uống nào trong thời gian đã được yêu cầu nhịn ăn, nhịn uống. Nếu lỡ ăn hoặc uống gần thời điểm nội soi, cần thông báo ngay cho nhân viên y tế để được đánh giá và xử trí phù hợp.
Chuẩn bị trước khi nội soi đại tràng
Khác với nội soi dạ dày, nội soi đại tràng đòi hỏi người bệnh phải làm sạch lòng đại tràng trước khi thực hiện. Đây là bước đặc biệt quan trọng, quyết định khả năng quan sát niêm mạc, phát hiện polyp và các tổn thương nhỏ, hạn chế nguy cơ bỏ sót bệnh lý.
Người bệnh cần thực hiện các bước sau:
1️⃣Về chế độ ăn uống:
- Trước ngày nội soi, nên lựa chọn thức ăn mềm, dễ tiêu, ít chất xơ theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
- Hạn chế rau sống, rau nhiều xơ, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và thực phẩm khó tiêu.
- Tránh các loại quả có hạt nhỏ hoặc nhiều hạt như thanh long, ổi, dâu tây và các thực phẩm có thể để lại cặn trong lòng đại tràng.
- Thực hiện chế độ ăn, uống và thời gian ngừng ăn theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế. Một số trường hợp cần chuyển sang chế độ chỉ sử dụng dịch trong ở thời điểm nhất định.
2️⃣Về sử dụng thuốc làm sạch đại tràng:
- Uống đúng loại thuốc làm sạch đại tràng được bác sĩ chỉ định.
- Pha thuốc đúng tỷ lệ, sử dụng đúng liều lượng và thời gian hướng dẫn.
- Không tự ý bỏ liều, thay đổi cách pha hoặc ngừng thuốc giữa chừng.
- Trong quá trình làm sạch đại tràng, cần bổ sung các loại dịch trong được phép theo hướng dẫn để hạn chế mất nước.
- Theo dõi kết quả làm sạch. Phân sau khi làm sạch tốt thường chuyển sang dạng dịch lỏng, trong hoặc vàng nhạt, ít cặn phân.
3️⃣Đối với người bệnh nội soi đại tràng gây mê:
Ngoài việc thực hiện đúng quy trình làm sạch đại tràng, người bệnh cần tuân thủ thời điểm ngừng uống dịch trước gây mê theo hướng dẫn của bác sĩ.
Đối với người bệnh có nguy cơ hít sặc thấp, thời gian ngừng uống dịch trong thường tối thiểu 2 giờ trước khi gây mê, theo hướng dẫn của bác sĩ gây mê.
Lưu ý quan trọng:
Không tự ý sử dụng nước đường, sữa hoặc các loại đồ uống khác khi chưa được nhân viên y tế hướng dẫn. Người mắc bệnh đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh thận hoặc có nguy cơ rối loạn điện giải cần được tư vấn chế độ ăn uống, bổ sung dịch và điều chỉnh thuốc phù hợp.
Nếu xuất hiện đau bụng dữ dội, nôn nhiều, chóng mặt, mệt lả hoặc không thể uống hết thuốc làm sạch đại tràng, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.
Những thông tin người bệnh cần cung cấp cho bác sĩ trước khi nội soi
Bên cạnh việc chuẩn bị đường tiêu hóa, khai thác đầy đủ tiền sử bệnh và các loại thuốc đang sử dụng là yếu tố quan trọng giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp nội soi phù hợp, hạn chế tai biến và biến chứng.
Người bệnh cần chủ động thông báo với bác sĩ về:
- Các bệnh lý đang mắc: Đặc biệt là bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh hô hấp, bệnh gan, thận và các rối loạn đông máu.
- Tiền sử dị ứng: Đặc biệt với thuốc gây mê, thuốc an thần, thuốc kháng sinh hoặc các loại thuốc đã từng sử dụng.
- Các loại thuốc đang sử dụng: Đặc biệt là thuốc chống đông máu, thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc điều trị đái tháo đường và các thuốc điều trị bệnh lý nền.
- Tiền sử can thiệp, phẫu thuật: Đặc biệt là các phẫu thuật đường tiêu hóa, đặt stent mạch vành hoặc các thủ thuật tim mạch trước đó.
- Tình trạng mang thai hoặc nghi ngờ mang thai: Phụ nữ cần thông báo với bác sĩ để được đánh giá chỉ định và phương pháp thực hiện phù hợp.
- Đặc biệt lưu ý: Người bệnh đang sử dụng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc trước khi nội soi. Việc điều chỉnh thuốc phải do bác sĩ quyết định, căn cứ vào nguy cơ chảy máu của thủ thuật dự kiến và nguy cơ huyết khối của người bệnh.
Phụ nữ đang trong kỳ kinh nguyệt vẫn có thể thực hiện nội soi khi có chỉ định. Người bệnh nên thông báo với nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp.
Những lưu ý sau khi nội soi, đặc biệt là nội soi gây mê
- Sau nội soi, người bệnh cần tiếp tục tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế để bảo đảm an toàn và hạn chế các biến chứng có thể xảy ra.
- Sau nội soi gây mê, người bệnh cần được theo dõi tại cơ sở y tế cho đến khi tỉnh táo và đủ điều kiện ra về.
- Chỉ ăn uống trở lại khi đã được nhân viên y tế đánh giá và hướng dẫn.
- Nên có người thân đi cùng để hỗ trợ sau khi thực hiện nội soi gây mê.
- Không tự lái xe, điều khiển máy móc, sử dụng rượu bia hoặc thực hiện công việc đòi hỏi sự tỉnh táo trong thời gian được bác sĩ khuyến cáo.
- Nếu có các biểu hiện bất thường như đau bụng tăng dần, sốt, nôn ra máu, đi ngoài ra máu nhiều, chóng mặt hoặc ngất, cần đến cơ sở y tế ngay để được kiểm tra.
- Đối với trường hợp có sinh thiết, cắt polyp hoặc thực hiện các kỹ thuật can thiệp, người bệnh cần tuân thủ riêng hướng dẫn chăm sóc và theo dõi sau thủ thuật của bác sĩ.
Chuẩn bị đúng giúp nội soi an toàn nâng cao hiệu quả chẩn đoán
Nội soi tiêu hóa không chỉ giúp phát hiện sớm các bệnh lý đường tiêu hóa mà còn đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán và điều trị nhiều tổn thương ngay trong quá trình thăm khám.
Tuy nhiên, hiệu quả nội soi phụ thuộc rất lớn vào sự phối hợp giữa bác sĩ và người bệnh. Việc chuẩn bị đúng, cung cấp đầy đủ thông tin sức khỏe và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế sẽ góp phần nâng cao chất lượng thăm khám, hạn chế bỏ sót tổn thương và bảo đảm an toàn trong quá trình thực hiện.
Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc khuyến cáo: Người dân nên chủ động thăm khám khi có các dấu hiệu bất thường về tiêu hóa như đau bụng kéo dài, đầy bụng, khó tiêu, ợ chua, thay đổi thói quen đại tiện, đi ngoài ra máu hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân. Khi được chỉ định nội soi, hãy tuân thủ đầy đủ hướng dẫn chuẩn bị của bác sĩ và nhân viên y tế.
