*CVCM: BSCKII. Nguyễn Thị Hoan – Trưởng khoa Nhi

Trước diễn biến phức tạp của bệnh tay chân miệng với số ca mắc có xu hướng gia tăng theo mùa, nguy cơ bùng phát ổ dịch tại cộng đồng, đặc biệt ở nhóm trẻ nhỏ. Việc chủ động giám sát, phát hiện sớm và kiểm soát bệnh là yêu cầu cấp thiết. Mặc dù đa số trường hợp diễn biến nhẹ và có thể tự khỏi, tuy nhiên bệnh vẫn có nguy cơ gây biến chứng nặng, tiến triển nhanh, đòi hỏi theo dõi sát và xử trí kịp thời.

Chủ động giám sát, nhận diện sớm ca bệnh trong cộng đồng

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do các virus thuộc họ virus đường ruột gây ra, thường gặp nhất là Enterovirus 71 (EV71) và Coxsackievirus A16. Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa, thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết hô hấp, nước bọt, phân hoặc dịch từ các bọng nước của người bệnh.

Đặc điểm dịch tễ cho thấy bệnh có xu hướng gia tăng theo mùa, dễ bùng phát thành ổ dịch tại các cơ sở nuôi dưỡng trẻ nhỏ như nhà trẻ, mẫu giáo do mật độ tiếp xúc cao và việc vệ sinh cá nhân của trẻ còn hạn chế.

Bệnh tay chân miệng được phân loại theo nhiều mức độ từ nhẹ đến nặng. Trong giai đoạn sớm, triệu chứng có thể không điển hình và dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm virus khác. Vì vậy, việc phát hiện sớm ca bệnh tại cộng đồng và cơ sở y tế tuyến đầu đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát dịch.

Diễn biến bệnh và các yếu tố nguy cơ chuyển nặng

Phần lớn các trường hợp tay chân miệng diễn biến trong vòng 7–10 ngày, các triệu chứng giảm dần rồi hết. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, đặc biệt là nhiễm EV71, bệnh có thể tiến triển nhanh và gây biến chứng nguy hiểm về thần kinh và tim mạch. Do virus có khả năng tấn công hệ thần kinh trung ương, gây tổn thương thân não, rối loạn điều hòa thần kinh thực vật, từ đó dẫn đến các biến chứng như:

• Viêm não – màng não
• Viêm thân não
• Phù phổi cấp do thần kinh
• Suy tuần hoàn, viêm cơ tim

Những biến chứng này có thể diễn biến nhanh, khó lường và là nguyên nhân chính gây tử vong nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Dấu hiệu cảnh báo cần theo dõi chặt chẽ

   Bên cạnh các biểu hiện thường gặp như sốt, loét miệng, phát ban dạng phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân…, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu cảnh báo sớm biến chứng nặng, bao gồm:

• Sốt cao liên tục, khó hạ hoặc tái sốt nhiều lần
• Giật mình chới với (đặc biệt khi trẻ sắp ngủ), run chi
• Quấy khóc kéo dài, kích thích hoặc lừ đừ, ngủ gà
• Nôn nhiều, bỏ ăn, mệt mỏi rõ rệt
• Thở nhanh, nhịp tim nhanh bất thường

Đây là những dấu hiệu gợi ý tổn thương thần kinh trung ương hoặc rối loạn thần kinh thực vật, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời.

Phòng bệnh chủ động – giải pháp then chốt trong kiểm soát dịch

Hiện nay, bệnh tay chân miệng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng và đề phòng biến chứng. Do đó, phòng bệnh vẫn là biện pháp quan trọng và hiệu quả nhất.

Ngành Y tế khuyến cáo người dân thực hiện nghiêm các biện pháp phòng bệnh sau:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và trước khi chăm sóc trẻ.
• Vệ sinh, khử khuẩn đồ chơi, dụng cụ sinh hoạt, bề mặt tiếp xúc
• Đảm bảo ăn chín, uống sôi, sử dụng nguồn nước sạch
• Phát hiện sớm và cách ly trẻ mắc bệnh, không đưa trẻ đến lớp khi có biểu hiện nghi ngờ
• Thực hiện vệ sinh môi trường tại gia đình và trường học.