Cố vấn chuyên môn: BSCKII. Nguyễn Thị Hoan – Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc.

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do vi rút, thường gặp ở trẻ nhỏ. Phần lớn trường hợp có thể hồi phục sau khi được chăm sóc đúng cách, tuy một số trường hợp nguy cơ diễn biến nặng, đặc biệt trong những ngày đầu. Vì vậy, khi trẻ được bác sĩ đánh giá đủ điều kiện chăm sóc ngoại trú, cha mẹ cần thực hiện đúng hướng dẫn và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường để kịp thời đưa trẻ đến bệnh viện.

1. Theo dõi sát diễn biến bệnh, không chủ quan khi trẻ đã hạ sốt

Khi chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng tại nhà, cha mẹ cần theo dõi thân nhiệt, mức độ tỉnh táo, khả năng ăn uống, giấc ngủ, nhịp thở và các biểu hiện bất thường của trẻ.

Đặc biệt, cần lưu ý những dấu hiệu cảnh báo bệnh diễn biến nặng như:

• Trẻ giật mình bất thường, giật mình chới với nhiều lần (> 2 lần/ 30 phút), nhất là khi bắt đầu ngủ.
• Run tay chân, đi loạng choạng hoặc có biểu hiện bất thường về vận động.
• Quấy khóc liên tục, khó dỗ, ngủ li bì hoặc khó đánh thức.
• Sốt cao từ 39°C trở lên hoặc sốt kéo dài hoặc đáp ứng kém với thuốc hạ sốt.
• Nôn nhiều, vã mồ hôi, tay chân lạnh, thở nhanh hoặc khó thở.

Khi xuất hiện các dấu hiệu trên, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Nếu trẻ co giật, khó thở, tím tái hoặc rối loạn ý thức, cần gọi cấp cứu 115 hoặc đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu gần nhất.

Lưu ý: Không nên chủ quan chỉ vì trẻ đã hạ sốt hoặc các nốt ban trên da không nhiều. Tình trạng toàn thân và những thay đổi bất thường của trẻ có ý nghĩa quan trọng trong việc phát hiện sớm biến chứng.

2. Chăm sóc dinh dưỡng, tránh để trẻ mất nước

Các vết loét trong miệng có thể khiến trẻ đau khi nuốt, dẫn đến biếng ăn, bỏ bú hoặc uống ít hơn bình thường. Cha mẹ cần chú ý bổ sung nước và dinh dưỡng phù hợp với khả năng dung nạp của trẻ.

• Ưu tiên thức ăn mềm, lỏng, nguội, dễ nuốt và dễ tiêu hóa như cháo, súp hoặc thức ăn được chế biến phù hợp với độ tuổi.
• Tránh thức ăn quá nóng, cay, chua hoặc cứng vì có thể làm tăng cảm giác đau tại các vết loét.
• Chia nhỏ bữa ăn, không ép trẻ ăn khi đang đau hoặc mệt.
• Tiếp tục cho trẻ bú mẹ nếu trẻ còn bú và có thể bú an toàn.
• Theo dõi số lượng nước uống và số lần trẻ tiểu.

Nếu trẻ không uống được, nôn nhiều, tiểu ít rõ rệt hoặc mệt bất thường, cần đưa trẻ đi khám.

3. Sử dụng thuốc đúng hướng dẫn của nhân viên y tế

Tay chân miệng là bệnh do vi rút gây ra, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu áp dụng cho tất cả trường hợp. Việc điều trị chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ, giảm triệu chứng và theo dõi diễn biến bệnh.

Cha mẹ cần lưu ý:

• Chỉ dùng thuốc hạ sốt, giảm đau theo hướng dẫn của bác sĩ, đúng liều theo cân nặng và đúng khoảng cách giữa các lần dùng
• Không tự ý sử dụng kháng sinh vì thuốc này không có tác dụng điều trị vi rút gây bệnh.
• Không tự ý sử dụng thuốc bôi, thuốc uống không rõ nguồn gốc hoặc các bài thuốc truyền miệng lên tổn thương.
• Tuân thủ lịch tái khám và hướng dẫn theo dõi được cơ sở y tế cung cấp.

Nếu trẻ sốt cao, sốt kéo dài hoặc xuất hiện biểu hiện bất thường dù đã sử dụng thuốc theo hướng dẫn, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám lại, không tự ý thay đổi phác đồ điều trị.

4. Vệ sinh cơ thể, không làm vỡ các nốt phỏng nước

Trong thời gian mắc bệnh, cần giữ cơ thể trẻ sạch sẽ, mặc quần áo thoáng và thấm hút mồ hôi. Khi tắm hoặc lau người, nên thao tác nhẹ nhàng để tránh làm trầy xước da.

Cha mẹ không nên chọc vỡ các nốt phỏng nước, cào gãi hoặc tự ý bôi thuốc, đắp lá lên vùng da tổn thương. Những hành động này có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Đồng thời, cần rửa tay bằng xà phòng trước và sau khi chăm sóc trẻ; vệ sinh đồ chơi, bề mặt tiếp xúc thường xuyên; thu gom và xử lý chất thải của trẻ đúng cách để hạn chế lây lan mầm bệnh trong gia đình và cộng đồng.

5. Cho trẻ nghỉ ngơi, hạn chế tiếp xúc để tránh lây nhiễm

Trẻ mắc tay chân miệng cần được nghỉ ngơi, hạn chế vận động quá sức và tránh tiếp xúc gần với những trẻ khác.

Cha mẹ không nên cho trẻ đến trường, lớp học hoặc tham gia các hoạt động tập trung khi chưa đáp ứng hướng dẫn của cơ sở y tế. Việc trở lại trường cần căn cứ vào tình trạng hồi phục và hướng dẫn phòng chống lây nhiễm, không chỉ dựa vào việc trẻ đã hết sốt.

Người chăm sóc cần duy trì vệ sinh cá nhân, không dùng chung cốc, thìa, khăn mặt hoặc các vật dụng cá nhân với trẻ. Các thành viên trong gia đình cũng cần theo dõi sức khỏe để phát hiện sớm những trường hợp có biểu hiện nghi mắc bệnh.

6. Tuân thủ lịch tái khám và hướng dẫn của bác sĩ

Ngay cả khi trẻ được chăm sóc tại nhà, cha mẹ vẫn cần thực hiện đúng lịch tái khám hoặc thời gian theo dõi do bác sĩ hướng dẫn. Nếu tình trạng trẻ thay đổi bất thường, cần đưa trẻ đi khám sớm hơn lịch hẹn.

Không tự ý ngừng theo dõi khi thấy trẻ ăn uống khá hơn hoặc các nốt phỏng nước bắt đầu khô. Việc đánh giá mức độ hồi phục cần dựa trên tình trạng chung của trẻ và hướng dẫn chuyên môn.

BSCKII. Nguyễn Thị Hoan, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc khuyến cáo: Chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng tại nhà chỉ phù hợp khi trẻ đã được nhân viên y tế đánh giá và hướng dẫn. Cha mẹ cần theo dõi sát diễn biến bệnh, bảo đảm dinh dưỡng, sử dụng thuốc đúng chỉ định và đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu cảnh báo. Phát hiện sớm và xử trí kịp thời là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe và hạn chế nguy cơ biến chứng ở trẻ.