Cố vấn chuyên môn: ThS. BS Vũ Văn Bộ – Khoa Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc.

Đứt đồng thời dây chằng chéo trước (ACL) và dây chằng chéo sau (PCL) là một dạng tổn thương đa dây chằng khớp gối phức tạp, gây mất vững khớp theo nhiều hướng và đòi hỏi đánh giá, điều trị cũng như phục hồi chức năng chuyên sâu. Tại Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc, các bác sĩ Khoa Chấn thương chỉnh hình đã thực hiện phẫu thuật nội soi tái tạo đồng thời ACL và PCL bằng mảnh ghép gân tự thân lấy từ chân đối diện cho người bệnh.

Tổn thương đồng thời ACL và PCL – tình trạng phức tạp của khớp gối

Người bệnh Đ.T.T., 43 tuổi, trú tại xã Đạo Trù, tỉnh Phú Thọ, bị chấn thương khớp gối phải khoảng 2 tháng trước khi đến Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc.

Sau chấn thương, người bệnh đã được thăm khám và chẩn đoán đứt dây chằng chéo trước, dây chằng chéo sau kèm tổn thương một phần dây chằng bên trong. Tuy nhiên, người bệnh chưa tiến hành điều trị phẫu thuật ngay sau chấn thương.

Thời gian gần đây, tình trạng đau và cảm giác khớp gối không vững ngày càng ảnh hưởng đến việc đi lại, vận động. Người bệnh thường cảm thấy khó khăn khi di chuyển và quyết định đến Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc để được đánh giá và điều trị.

Qua thăm khám, kết hợp với các phương tiện chẩn đoán hình ảnh và đánh giá mức độ mất vững của khớp gối, các bác sĩ Khoa Chấn thương chỉnh hình xác định người bệnh bị tổn thương đa dây chằng khớp gối phải, trong đó ACL và PCL bị đứt. Với tình trạng mất vững khớp và các tổn thương được đánh giá, người bệnh được chỉ định phẫu thuật tái tạo dây chằng.

Vì sao đứt cả ACL và PCL phức tạp hơn tổn thương một dây chằng?

ACL và PCL nằm ở trung tâm khớp gối, phối hợp cùng các dây chằng ngoại vi, sụn chêm và hệ thống cơ quanh khớp để duy trì sự ổn định của gối.

ACL có vai trò quan trọng trong việc hạn chế xương chày di chuyển ra trước so với xương đùi, đồng thời góp phần kiểm soát chuyển động xoay của khớp gối. Trong khi đó, PCL giúp hạn chế sự di chuyển ra sau của xương chày và góp phần duy trì sự ổn định của khớp.

Khi cả ACL và PCL cùng bị đứt, cơ chế ổn định trung tâm của khớp gối bị ảnh hưởng đáng kể. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng mất vững theo nhiều hướng, ảnh hưởng đến khả năng đi lại, lên xuống cầu thang, vận động và thực hiện các hoạt động cần chịu lực.

Do đó, phẫu thuật tái tạo đồng thời hai dây chằng đòi hỏi phẫu thuật viên phải đánh giá toàn diện tổn thương và bảo đảm vị trí, hướng đi, độ căng cũng như sự cân bằng của các mảnh ghép sau tái tạo.

Lựa chọn mảnh ghép gân tự thân từ chân đối diện

Đối với trường hợp này, ê-kíp phẫu thuật đã đánh giá các phương án mảnh ghép có thể sử dụng để tái tạo đồng thời ACL và PCL.

Do cần một lượng mô ghép phù hợp để tái tạo hai dây chằng, các bác sĩ lựa chọn sử dụng gân tự thân, gồm gân cơ hamstring và gân cơ mác dài, được lấy từ chân đối diện của người bệnh. Các gân sau đó được xử lý và tạo hình phù hợp với yêu cầu tái tạo dây chằng.

Việc lựa chọn loại mảnh ghép cần được cá thể hóa dựa trên nhiều yếu tố như tình trạng tổn thương, chất lượng và kích thước gân, nhu cầu vận động của người bệnh, số lượng mảnh ghép cần thiết và kỹ thuật tái tạo được lựa chọn.

Mảnh ghép tự thân có nguồn gốc từ chính cơ thể người bệnh, có tính tương thích sinh học cao và không có nguy cơ lây truyền bệnh từ người hiến như đối với mô đồng loại. Tuy nhiên, việc lấy gân từ vị trí khác cũng cần được cân nhắc kỹ để bảo đảm chức năng của chi thể và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Phẫu thuật nội soi đòi hỏi độ chính xác cao

Ca phẫu thuật được thực hiện với kỹ thuật nội soi khớp, kết hợp các đường rạch cần thiết để lấy và cố định mảnh ghép.

Với tổn thương đồng thời ACL và PCL, phẫu thuật viên phải tái tạo hai cấu trúc có vị trí bám, hướng đi và chức năng khác nhau. Việc tạo đường hầm xương, đưa mảnh ghép vào đúng vị trí và cố định với độ căng phù hợp cần được thực hiện chính xác nhằm phục hồi cơ chế ổn định của khớp gối.

Theo ThS. BS Vũ Văn Bộ, Khoa Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc, tái tạo đồng thời ACL và PCL là kỹ thuật có độ khó cao hơn đáng kể so với tái tạo đơn dây chằng. Bên cạnh yêu cầu về kỹ thuật phẫu thuật, việc đánh giá đầy đủ các tổn thương phối hợp và xây dựng chương trình phục hồi chức năng phù hợp có vai trò quan trọng đối với kết quả điều trị.

Phẫu thuật nội soi có ưu điểm là hạn chế mức độ xâm lấn đối với phần mềm quanh khớp và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chăm sóc, phục hồi sau phẫu thuật. Tuy nhiên, đối với tổn thương đa dây chằng, thời gian phục hồi không thể chỉ đánh giá dựa trên phương pháp mổ mà còn phụ thuộc vào mức độ tổn thương, kỹ thuật tái tạo, tình trạng của từng người bệnh và quá trình phục hồi chức năng.

Phục hồi chức năng là một phần quan trọng của điều trị

Sau phẫu thuật, người bệnh không thể trở lại ngay các hoạt động sinh hoạt và vận động như trước chấn thương. Mảnh ghép cần thời gian để thích nghi và tái cấu trúc, trong khi hệ thống cơ quanh khớp cũng cần được phục hồi dần.

Chương trình phục hồi chức năng được xây dựng theo từng giai đoạn, tập trung vào kiểm soát đau và sưng, phục hồi biên độ vận động phù hợp, khôi phục khả năng hoạt động của cơ tứ đầu đùi, tập dáng đi và tăng dần sức mạnh cũng như khả năng chịu lực của chi thể.

Mức độ và tốc độ tập luyện cần được bác sĩ, kỹ thuật viên phục hồi chức năng điều chỉnh phù hợp với tình trạng thực tế của từng người bệnh. Việc tự ý tăng cường vận động hoặc trở lại các hoạt động thể thao quá sớm có thể ảnh hưởng đến quá trình lành và chức năng của mảnh ghép.

Thêm lựa chọn điều trị chuyên sâu ngay tại địa phương

Tổn thương đồng thời ACL và PCL thuộc nhóm tổn thương đa dây chằng phức tạp của khớp gối, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chẩn đoán, phẫu thuật và phục hồi chức năng.

Việc triển khai phẫu thuật nội soi tái tạo đồng thời ACL và PCL bằng gân tự thân tại Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc góp phần nâng cao khả năng điều trị các trường hợp chấn thương dây chằng gối phức tạp, giúp người bệnh có thêm lựa chọn tiếp cận kỹ thuật chuyên sâu ngay tại địa phương.

Đối với người bị chấn thương gối, đặc biệt khi xuất hiện cảm giác khớp gối lỏng, không vững, đau kéo dài hoặc khó khăn khi đi lại, người bệnh nên được thăm khám chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để đánh giá đầy đủ tổn thương và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.